Fungal Hastalık Etmenleri 2

Coprinus psychromorbidus) Coprinus Çürüklüğü

Sinonimleri :

Bölümü : Eumycota

Altbölümü : Basidiomycota; Hymenomycetes

Sınıfı : Homobasidiomycetes

Takımı : Agaricales

Familyası : Agaricaceae

Cinsi : Coprinus

Hastalık etmeninin genel özellikleri: Coprinus psychromorbidus Redhead & Traquair fungal bir hastalik etmeni olup, fungus pamukumsu kar küfü ya da sklerotsuz ve sklerotlu düsük sicakliga dayanikli fungus olarak bilinmektedir. Hastaligin ortaya çiktigi yerlerde büyük yiginlar seklinde yogun ve beyaz bir misel gelismesi görülür ve gövde kaidesinin üzerinde 1-3 mm büyüklügünde küçük, siyah ve biçimsiz bir sekilde sklerotlar ortaya çikmaktadir. Hastaligin ortaya çikmasinda etkili olan ön faktörler; bitkileri derin kar kaplamasi, baharda kar yiginlarinin yavas erimesi, dengesiz ve geç nitrojen gübrelemesi ve daha önceki zararlanmalardir (böcek, hastalik ya da diger faktörler). Bu faktörler özellikle cim gibi bitkilerin hastalanmasinda etkili olmaktadir. Hastalik armutlar agaçlarin meyvelerinde de ortaya çikar ve Coprinus çürüklügü olarak bilinmektedir. Meyve infeksiyonlari hasattan önceki aylarda ortaya çikmaktadir. Infekteli meyvelerin üzerinde beyaz bir misel gelismesi göze çarpar ve kursuni küf hastaliginda oldugu gibi bir kümelesme çürüklügünü meydana getirir.

Hastalık Etmeninin Belirtileri (Simptomları): Hastalik armutlar agaçlarin meyvelerinde de ortaya çikar ve Coprinus çürüklügü olarak bilinmektedir. Meyve infeksiyonlari hasattan önceki aylarda ortaya çikmaktadir. Infekteli meyvelerin üzerinde beyaz bir misel gelismesi göze çarpar ve kursuni küf hastaliginda oldugu gibi bir kümelesme çürüklügünü meydana getirir. Mücadelesi Kültürel mücadele 1. Hastalik cimlerde görülüyor ise çim alanlarinda kar yiginlarinin olusmasi engellenmeli ve ve bu yiginlarin çabuk erimesini saglayacak tedbirler ele alinmalidir. 2. Düzensiz ve dengesiz nitrojen uygulamalarinda kaçinilmali. 3. Özellikle çimlerde dayanikli kültüvarlar tercih edilmelidir.

Kimyasal mücadele Hastaliga karsi genel olarak meyve agaçlarinda bir ilaçlama tavsiye edilmemekte, fakat çimlerde Oxycarboxin, Thiram, Carbathiin ve Quintozene gibi fungisitler tavsiye edilmektedir.

(Corticium stevensii) Hypochnus Yaprak (Ip) Yanıklığı

Sinonimleri : Pellicularia koleroga Hypochnus ochroleucus Hastalık etmeninin genel özellikleri: Corticium stevensii Burt = Pellicularia koleroga Cooke = Hypochnus ochroleucus Noack fungal hastalik etmeni olup, genellikle bakimi yapilmayan meyve bahçelerinde problem olmaktadir. Yaniklik hastaliginin yasam döngüsü hakkinda sinirli bilgi mevcuttur. Buna ragmen hastalik etmeni kis gibi olumsuz kosullari sklerot olarak geçirmektedir. Hastalik etmeninin ilk belirtileri bu sklerotlari bulunduran dallarda meydana gelir. Sezon boyunca da hastalanan bu dallardan yeni dallara bulasmalar olmaktadir. Hastalik etmeni özellikle asiri nemli olan ve devamli gölgede kalan bitki kisimlarinda görülmektedir. Hastalık Etmeninin Belirtileri (Simptomları): Hastalik etmenin ilk bellirtileri yaz baslarinda kolaylikla fark edilir. Etkilenen agaçlarin yapraklari solar ve kahverengiye döner, bu durum özellikle agaçin iç bölgesinde ya da gölgeli kalan kisimlarinda ortaya çikmaktadir. Yanmis görülen dallarda, özellikle orta büyüklükte olanlarda yapraklar dökülmez, bulunduklari dallarda asili kalirlar, etkilenmeyen yapraklar ise hastalikli alanlarin her iki tarafinda görülebilir. Iyi kontrol edilen meyve bahçelerinde hastaligin ortaya çikisi hasattan sonraki zamanlara kayabilir. Tarla kosullarinda hastaligin en belirgin özelligi fungusun misel gelisimi olmaktadir, kismi olarak etkilenen yapraklar üzerindeki ölü alanlarin fungusun daginik beyaz misel tabakasi ile kaplandigi görülebilir. Bu miselyum genellikle yaprak sapi ve dallara kadar uzanan beyaz ince bir ip olarak gelisme göstermektedir. Zararlanan yapraklar bu miseller ile dallara baglanabilir ve yapraklar ve dallarda bir ag görünümü alirlar. Fungal etmen sürgün ve dallarda gümüsümsü bronz seklinde rhizomorf ve beyaz bronz sklerotlar olarak da bulunur ve bu yapilar zamanla sert ve koyu bir renk alirlar. Rhizomorflar 1-2 mm, sklerotlar 4-5 mm genisliginde ve 1 mm kalinliginda olabilirler. Bu fungal yapilar yüzeyseldir ve kabuktan kolaylikla ayrilabilir. Yaniklik gösteren dallar ve odun dokulari tam ters bir sekilde hastaliktan etkilenmemis gibi görülebilir. Olusan sklerot ve rhizomorflar meyve üzerinde de yüzeysel olarak gelismektedir.

Mücadelesi

Kültürel mücadele

1. Hastalıklı ve kuru olan dallar ve sürgünler budanmali ve yok edilmeli.

2. Bitkileri mümkün mertebe iyi kosullarda yetistirilmeli ve hastaliklar için devamli gözlenmelidir.

3. Bitkiler iyi havalanacak ve asiri nem barindirmayacak sekilde budanmali.

4. Toprak neminin yüksek oldugu ve drenaji bozuk topraklar yetistiricilik için kullanilmamali.

5. Bitkileri zayif düsmeleri engellenmeli ve yeteri kadar besin elementleri ile gübreleme ve diger bakim islemleri iyi yapilmali. Kimyasal mücadele Herhangi bir kimyasal mücadele önerilmemekte ve uygulanan ilaçlarda fazla etkili olmamaktadir. Bu yüzden genel olarak kültürel önlemlere dikkat edilmelidir, ayrica koruyucu olarak bordu bulamacı uygulanabilir.

(Diplocarpon mespili) Fabraea Yaprak ve Meyve Lekesi

Sinonimleri : Entomosporium mespili Fabraea maculata Atk.

Hastalık etmeninin genel özellikleri: Diplocarpon mespili (Sorauer) Sutton = Fabraea maculata Atk. (anamorph: Entomosporium mespili (DC.) Sacc.) fungal hastalik etmeni olup, ilk olarak yaz baslarinda yaprak lekesi olarak hastalik kendini belli eder. Siddetli olarak etkilenen meyve agaçlarinda yapraklar agostosun ortasi ya da sonuna dogru dökülür. Bir kaç yil içerisinde hastaliktan zayif düsmüs agaçlar, hava kosullari ve hastalik gibi diger faktörlere karsi da hassaslasirlar. Fungal etmen yere dökülen infekteli yapraklarda kis gibi olumsuz kosullarini geçirir. Fungusun olgun spor üreten organlari bahar sonlarina dogru 1-2 hafta içerisinde sporlarini serbest birakir ve ilk infeksiyonlarini gerçeklestirirler. Hafif geçen bir kis ortamlarinda bu spor üreten üreme organlari infekteli dallarin kanserli dokularinda da gelisme gösterir. Burada olusan sporlarda infeksiyonun meydana geldigi yapraklara hava akimlari ile tasinmaktadir. Temmuz ortasina kadar, fungal etmen daha fazla enfeksiyona neden olan sporlarini üretmektedir. Siddetli olarak etkilenmis yapraklar yere dökülür ve soguk geçen kis aylarindan sonra bu yapraklar bir sonraki sezonda fungusun tekrar inokulum kaynagini olustururlar.

Hastalık Etmeninin Belirtileri (Simptomları): Hastaligin baslangiç belirtileri küçük, 14 mm çapinda açili kirmizi kahverengi renkli lekeler seklindedir. Lekeler çogunlukla üst yaprak üzerinde meydana gelir. Lekeler genislerken, birlesir ve yapraklar yanik bir sekil almaktadir. Dal ve gövdelerde ise çökük lekeler olusur. Kanser olarak adlandirilan bu lezyonlar uzunlamasina olarak gövde de ya da dalda gözükür ve bazen gövdeyi sararak dal ve bitkinin geriye dogru ölümününe sebebiyet verir. Bir el büyüteçi ile yapraklardaki lekelere bakildiginda bir çok siyah benekler yaprak lezyonlari üzerinde görülür. Bu lekeler fungusun üreme organlaridir.

Mücadelesi

Kültürel mücadele

1. Hastalikli kuru ve yas dallar hastalik etmeninden ari olan yerlere kadar budanmali ve yok edilmeli.

2. Enfeksiyon kaynagi yere dökülen yapraklar oldugundan bu yapraklar toplanmali ya da derin sürüm yapilarak topraga gömülmelidir.

3. Hastalikli dallar budama yapilarak uzaklastirilirken kullanilan aletler ya da budama aletleri dezenfek edilmeli (çamasir suyu kullanilabilir).

4. Dayanikli çesitler tercih edilmeli.

Kimyasal mücadele Kimyasal mücadele olarak, özellikle hastaliga hassas olanlar mancozeb veya chlorothalonil ile ilaçlanabilir. Ilaçlama zamani olarak ilk ilaçlama gözler uyaninca yapilmali ve bunu 10-20 gün ara ile mütakip ilaçlamalar izleyebilir. Mütakip ilaçlamalar hava durumuna bakilarak ve muhtemel enfeksiyon olma durumklarinda yapilmalidir. Sezon boyunca yagan yagmurlardan sonrada ilaçlamaya devam edilir.

(Gibberella baccata) Gibberella Kanseri

Sinonimleri : Fusarium lateritium Nees:Fr.

Bölümü : Eumycota

Altbölümü : Ascomycota; Pezizomycotina

Sınıfı : Sordariomycetes

Takımı : Hypocreales

Familyası : mitosporic Hypocreales

Cinsi : Fusarium

Hastalık etmeninin genel özellikleri: Gibberella baccata (Wallr.) Sacc. (anamorph: Fusarium lateritium Nees:Fr.) fungal bir hastalik etmeni olup, bitkilerin ani olarak solmasina, yaprak ve meyve dökülmesine neden olmaktadir. Bu hastalik dünyanin belirli yerlerinde bazi bitkilerin ticari olarak üretilmesini etkileyen en önemli hastaliklardan biridir. Kök bogazi bölgesinde kansere neden olan hastalikli bitkilerden bir çok Fusarium türü izole edilmis ve en fazla rastlanan tür Fusarium redolens olmustur. Ilgili oldugu düsünülen diger funguslar; Fusarium avenaceum, Gibberella baccata, ve Gibberella saubinetii’ dir. Hastaligin yasam döngüsü diger Fusarium hastaliklarina benzemektedir. Hastalık Etmeninin Belirtileri (Simptomları): Hastalik kök bogazi bölgesinde görülür ve hastalik etmeni böcek, don, mekanik zararlanmalar gibi faktörlerden sonra çok daha sidddetli olrak ortaya çikmaktadir. Kök bogazi bölgesinde kansere neden olarak bitkilerin ani olarak solmasina, yaprak ve meyve dökülmesine neden olmaktadirlar. Mücadelesi Kültürel mücadele 1. Bitkilerin kök ve kökbogazi bölgelerinin zararlanmamasına dikkat edilmeli. 2. Hastaliktan ari, sertifikali fide ve fidanlarin kullanimi. 3. Infekteli olan alanlar kesilerek uzaklastirilmali ve bu alanlar ilaçlanmali. Artik materyaller ise uzaklastirilmali ve imha edilmelidir. 4. Fungal etmenin gelisimine uygun olan yabanciotlar temizlenerek bahçe bakimi artirilmali. Kimyasal mücadele Kimyasal ilaç olarak herhangi bir kimyasal tavsiye edilmiyor, fakat hastalikli olan bitkiler captan ya da banlate ile ilaçlanabilir, bu da hastaligin diger agaçlara bulasmasini ve hastaligin daha fazla ilerlemesini biraz azaltmaktadir.

(Gloeodes pomigena) Isli Leke Hastalik Kompleksi

Hastalık etmeninin genel özellikleri: Gloeodes pomigena (Schwein.) Colby fungal bir hastalik etmeni olup, hastalik elma ve diger yumusak çekirdekli meyvelerin yüzeysel hastaliklarindan biridir. Hastalik meyve bahçelerinde yaz sonlarina ve özellikle de kis çesitlerinde ortaya çikmaktadir. Hastalik direkt zarardan çok meyvenin güzel görünümünü bozar ve meyvenin pazar degerini düsürmektedir. Isli leke olarak bilinen hastalik tasima ve depolama sirasinda gelismez marketlerde de çok az öneme haizdir. Fungal etmen kis gibi olumsuz kosullari infeteli dallarda geçirir ve geç bahar ya da yaz aylarindaki serin ve yagmurlu geçen peryotlarda meyvelere geçerler. Geç yaz yagmurlari ve düsük sicakliklarla birlikte ortaya çikinca infeksiyonlarin azalmasina yardimci olur. Uygun hava kosullarini mütaakip, isli lekeler diger yüzeysel hastaliklar ile birlikte görülür ve olusan bu kombinasyon zayif bakimli bahçelerde probleme neden olabilir. Bu yüzeysel lekelere neden olan etmenleri görmek için Elma hastaliklarindan Isli Leke Kompleksi hastaliklarina bakabilirsiniz. Hastalık Etmeninin Belirtileri (Simptomları): Isli leke meyvenin her tarafinda ortaya çikabilir ve koyu taneli lekeler olarak görülmektedir. Lekeler düzensiz bir sekile ve tanimsiz bir dis hatta sahiptir. Büyüklükleri de farkli olabilir. Meyve üzerinde olusan fungal kabuklasma silinerek ya da ovarak meyveden uzaklastirilabilir. Meyve kütikulasina nem kaybi verdiginden dolayida, lekeler depolardaki meyvelerde hafif bir çöküntü yapabilir.

Mücadelesi

Kültürel mücadele

1. Bitkileri mümkün mertebe iyi kosullarda yetistirilmeli ve hastaliklar için devamli gözlenmelidir.

2. Meyve bahçeleri hava ve isik gisini engellenmeyecek sekilde budanmali ve meyve kümelerinin sayisinin azaltilmasi.

3. Konukçusu olabailecek yabanciotlar bahçeden temizlenmeli. Kimyasal mücadele Hastalik etmenine karsi genel olarak koruyucu fungisitler kullanilabilir, fakat diger hastalik etmenleri ile yapilan kimyasal mücadele genellikle yeterlidir.

(Glomerella cingulata) Acı Çürüklük

Sinonimleri : Glomerella rufomaculans-vaccinii[synonym] Colletotrichum gloeosporioides[anamorph]

Bölümü : Eumycota

Altbölümü : Ascomycota; Pezizomycotina

Sınıfı : Sordariomycetes

Takımı : Phyllachorales

Familyası : Phyllachoraceae

Cinsi : Glomerella

Hastalık etmeninin genel özellikleri: – Glomerella cingulata (Stoneman) Spauld. & H. Schrenk (anamorph:Colletotrichum gloeosporioides (Penz.) Penz. & Sacc.in Penz.) – C. acutatum J. H. Simmons fungal hastalik etmenleri olup, bir çok meyve agaçlarinda, özellikle elmalarda aci çürüklük hastaligana neden olmaktadir. Hastalik etmeni kis gibi olumsuz kosullari mumyalanmis meyvelerde, ölü ve hastalikli bitki materyallerinde geçirmektedir. Hastalikli bölgelerde üretilen sporlar yagmur, rüzgar, ve böçekler yardimi ile etrafa dagilir ve yeni infeksiyonlari baslatirlar. Hastalik etmeninin eseysiz üremesi sonucunda meydana gelen sporlar daha önemlidir. Eseysiz üreme sporlarin dagilimi suya bagimli olurken, eseyli üreme sporlari ise suya bagimli degil, hava kökenlidir. Spor çimlenmesi için optimum sicaklik 26 °C’ dir ve infeksiyon 5 saat içerisinde gerçeklesebili. Infeksiyon süresince bitkilerin nemli olarak kalmasi hastaligin ortaya çikma sansini artirmakatdir. Bundan dolayi hastalik epidemisi genellikle nemli, sicak havalarin süresine bagli olmaktadir. Bu enfeksiyonlarda gelisme sezonun sonlarina dogru olur. Sicak ve sisli havalarda asiri kayiplar ise meyve bahçelerinde artar. Hastalik etmeni baglarda da hasata yakin zamanlarda meyve çürüklügüne neden olur ve son zamanlarda önemli meyve çürüklük hastaliklarindan biri olmaktadir. Çürüme meyvenin tamamini ya da bir kimini kapsamakta ve yüzeylerinde pempe ya portakal renginde spor yiginlari görülmektedir. Meyve enfeksiyonlari meyve gelisimin her devresinde görülür, fakat yesil iken infektelen meyveler olgunlasma baslayinca çürümez. Infekte olan meyvelerde çürümeler meyveler olgunlasirken baslar. Hastalanan meyve üzerinde de binlerce spor ürer, üreyen bu sporlar diger meyvelere de yayilir ve yeni infeksiyonlar hizla tüm meyveler üzerinde gerçeklesir. Elmalarda hastaliga neden olan etmen sadece meylerde hastaliga neden olmaz, hastalik agaçlarin yaprak ve dallarinda da zararlar meydana getirmektedir. Hastalık Etmeninin Belirtileri (Simptomları): Meyve infeksiyonlari çiçeklenmeden sonra meydana gelir ve yaz sonlarina kadar belirsiz kalan gri kahverengi benekler seklinde görülür. En zarar verici meyve enfeksiyonlari çiçekler taç yapraklari döküldükten sonra olur. Küçük, çökük, kahverenkli lezyonlar olusur ve bunlar kirmizi bir hale ile kusatilir. Olusan bu haleler özellikle yesil ve sari meyvelerde daha belirgindir. Lekeler 2.5 cm çapinda iken, fungus küçük, siyah spor ousturan yapilarini meydana getirir, bunlar toplu igne basi büyüklügünde ve hastalikli alanin içerisinde olusmaktadir. Nemli havalarda krem ve pempe spor partikülleri lezyonun yüzeyinde görülmeye baslar. Lezyonlar genislerken, çürüklük V- biçimli bir sekilde meyve özüne dogru gelisme gösterir. Çok yaygin olarak ortaya çikmayan yaprak lekeleri küçük kirmizi benekler olarak baslar ve lekeler düzensiz bir sekilde -12 mm büyüklügüne kadar ulasir. Asiri sekilde infeketelen yapraklar çogunlukla dökülmektedir.

Mücadelesi

Kültürel mücadele

1. Dayanikli kültivarlarin kullanimi.

2. Hastaliktan ari, sertifikali fide ve fidanlarin kullanimi.

3. Infekteli bitki artiklari yok edilmeli, özellikle mumyalasmis meyveler toplanmali.

4. Hastalikli dallar budanmali ve imha edilemeli. Kimyasal mücadele Kimyasal ilaç olarak mancozeb, ziram ve captan gibi ilaçlar tavsiye edilmektedir.

Gymnosporangium sabinae) Armut Memeli Pasi

Hastalık etmeninin genel özellikleri: – Gymnosporangium sabinae Wint. – Gymnosporangium globosum (Farl.) Farl. – Gymnosporangium libocedri (C. Henn.) F. Kern – Gymnosporangium kernianum Bethel – Gymnosporangium fus R. Hedw. in DC. – Gymnosporangium nelsonii Arth. Fungal hastalik etmenleri basta armut olmak üzere ahlat, üvez, elma, aliç ve ayva agaçlarinda hastalik yaptigi görülmektedir. Hastalik etmeni genellikle meyve agaçlarinin yapraklarinda zarari meydana getirir ve yaprak dökülmesine neden olurlar. Bazen yapraktan baska dal ve meyvelerde hastaligin belirtisi görülebilir. Hastalik etmeni tüm yasam döngüsünü iki konukçu üzerinde tamamlar, bunlar ardiç ve armut’ dur. Ana konuçusu asil olarak ardiç agaçlari olup, armut, elma gibi diger bitkiler ise ara konukçu olarak görev yapmaktadir. Fungal etmenin armut ve elma gibi konukçularin yapraklari üzerinde basidiosporlar çimlenir ve haploid misellerini olusturarak gelismesini devam ettirir. Yaprak üzerinde spermagonia’ larini olusturur ve böylece fungusun eseyli üreme devresi baslamis olur. Yapragin alt yüzeyi üzerinde spermagoniumlarin tam altinda aecial siskinlikler meydana gelir ve burada aeciosporlar olusur. Burada aecipsorlar bol miktarda ürer ve etrafa dagilir. Hastalik etmeninin ardiç konukçusunda (Juniperus virginiae) ise olusan bu aesiosporlar tarafindan enfektelenir. Aesisporlar rüzgar ile tasinir ve sonraki baharda ve yaz aylarinda ardiç igne yapraklarini ve aksillari gözlerini infekteler, infektelen yerlerde galler olusmaya baslar. Fungal etmen kis gibi olumsuz kosullari bu gallerde geçirir. Bahar aylarinda, özellikle nemli havalar gallerin sismesine neden olur ve fungusun telial çikinti gallerden disari çikmaya baslar. Burada üretilen teliosporlar sonradan çimlenir ve diger konukçusuna yayilacak olan basidosporlarini üretir ve bu basidiosporlarda Armut ve elma gibi konukçularini infekteler.

Hastalık Etmeninin Belirtileri (Simptomları): Armut ve elma gibi konukçularinda hastalik belirtileri yapraklarda görülür ve bunlar yapraklarin üzerinde küçük, kirmizi lekeler olarak görülmeye baslar. Olusan bu lekeler hafifçe sikin bir sekilde görülür ve kabaran yerler üzerinde küçük, siyah noktaciklar meydana gelir. Bunlar epidermis altinda olusan pinidlerdir (spermagonium). Lekenin alt yüzeyinde siskinlikler daha fazladir, bunlar yaklasik 2-3 mm kadardir. Hypertrofi (asiri büyüme) nedeniyle meydana gelen urlar 3-5 mm büyüklügünde olup, renkleri baslangiçta kirmizi daha sonra ise daha koyu bir renk alir. Bu urun üzerinde ise 3-6 mm uzunlugunda beyaz renkli uzantilar görülür. Bu uzantilar inek memesi seklindedir. Dolayisi ile hastalikta ismini buradaki siskinlik ve uzantilardan almaktadir. Yapragin alt yüzeyi üzerinde olusan siskinlikler aecial siskinliklerdir ve burada bol miktarda aeciosporlar olusur.

Mücadelesi

Kültürel mücadele

1. Dayanikli kültivarlarin kullanimi.

2. Armut ve elma bahçeleri civarindaki ardiçlari gözden geçirmek ve hastalikli görülen dalar budanmali.

3. Ardiç agaçlarinin bol oldugu yerlerde, özellikle armut bahçesi tesis edilmemeli. Kimyasal mücadele Armut agaçlari yaprak açinca %1′ lik Bordo bulamaci, Bakiroksit ve Bakiroksiklorit gibi bakirli preparatlar tavsiye edilmektedir.

(Helminthosporium papulosum) Siyah Su Kabarcığı Kanseri (Siyah Pox)

Hastalık etmeninin genel özellikleri: Helminthosporium papulosum Berg. fungal hastalik etmeni olup, meyve ve yaprak lekesi ve gövde ve dallarda kanserlere neden olmaktadir. Hastalik etmeni çok az etkili olup, elma agaçlarinin kabuk, meyve ve yesil aksamlarini etkilemektedir. Ayni fungal etmen armutlarda da kabarçik seklinde kanser hastaligina neden olmaktadir. Hastalik etmeni yasli kabuk dokularinda kis kosullarini geçirir ve nemli havalarda bu dokular üzerinde konidilerini üretir. Hastaligin gelisimi için optimal sicaklik 28 C dir. Etmenin yaprak infeksiyonlari yaz ortasina dogru belirgin olurken, meyve gövde lezyonlari daha geç dönemlerde daha az belirgin olmaktadir. Meyvelerde hastaligin inkubasyon süresi 3-6 ay, kabuklarda ise bu süre 3-10 aya kadar çikmaktadir. Hastalık Etmeninin Belirtileri (Simptomları): Infeksiyonlar sezonluk dallar üzerinde iyi bir sekilde sinirlanmis, konik, parlak siyah lezyonlar olarak görülmeye baslar ve sezon sonuna kadar bu lekeler genisler. Yogun sekonder enfeksiyon sonucu infektelenen dallarin etrafi kusatilir. Düz kabuklu dallar yillarca hassas olurlar ve dal enfeksiyonlari her geçen zaman içerisinde artar. Dallardaki belirtiler besinsel zararlanma ve içsel kararmalar ile karisabilir. Meyve lezyonlari küçük, siyah, yuvarlak ve hafifçe çöküktür. Yaprak lezyonlari kirmizi haleli ve yesil merkezli olarak baslar ve zamanla mor kenarli bronz ile kahverengi lekelre dönüsür. Siddetli yaprak enfeksiyonlari yaprak dökülmelerine neden olabilir. Kültüvar duyarliliklarindaki farkliliklari da bitkiler arasinda gözlenebilir. Mücadelesi Kültürel mücadele 1. Dayanikli kültivarlarin kullanimi. 2. Hastaliktan ari, sertifikali fide ve fidanlarin kullanimi. 3. Infekteli dallar iyi bir sekilde budanmali ve yok edilmeli. Kimyasal mücadele Hastalik ile mücadelede basarili olmak iyi gözleme bagli olmaktadir, hastaliga karsi bir çok koruyucu fungisit 14 gün aralikla yaz boyunca kullanilirsa, hem bu hastalik hemde diger hastaliklar kontrol altina alinabilir. Erken olgunlasan elma kültüvarlarinda, hasat sonu ilaçlama hastaligin hasattan sonra ortaya çikmasini ve bir sonraki sezonda daha az inokulum kaynagi olmasini bize saglayabilir.

(Monilinia laxa) Monilya (Mumya) ya da Kahverengi Çürüklük

Hastalık etmeninin genel özellikleri: – Monilinia laxa (Aderhold & Ruhland) Honey – Monilinia fructigena Honey in Whetzel ([anamorph: Monilia fructigena Pers.:Fr.) fungal hastalik etmeni olup, monilya (mumya) ya da kahverengi çürüklük hastaligi olarak adlandirilmaktadir. Fungal etmen , Monilinia fructicola, özellikle elma, seftali, kayisi ve diger sert çekirdekli bitkilerde kahverengi çürüklüge neden olmaktadir. Diger yakin akrabasi olan fungus ise M. laxa, armut ve elmalarin bazi çesitlerinde kahverengi çürüklüge neden olur. Hastalik infeksiyonlari meyvelerde özellikle olgunlasmis ve yaralanmis meyve dokularindan ve daha meyveler agaç üzerindeyken gerçeklesir. Baslangiç enfeksiyonlari düsük sicakliklarda tutulan depolarda canliligini muhafaza eder ve bunlar daha yüksek sicakliktaki yerlere transfer edildiginde patojen tekrar aktivitesini devam ettirir. Hastalik etmeni sadece meyvelerde zararini olusturmaz, meyve agaçlarininin çiçeklerinede zarar vererek önemli kayiplara neden olmaktadirlar. Hastalik etmeni ayrica yesil meyve, yaprak ve sürgünlerinede saldirmaktadir. Hastalik etmenlerine karsi yeterli kontrol önlemleri ele alinmazsa, hastalik her sene rutin olarak karsimiza çikar ve her geçen sene zarari daha siddetli olabilir. Hastalik etmeni tas çekirdekli tüm meyve kültüvarlarini ve türlerini hastalandirir. M. laxa ayva agaçlarinin (Chaenomeles lagenaria ve C. japonica) çiçeklenme zamaninda çiçek yanikligina neden olur ve zarar oldukça siddetli olabilir. Her iki fungus diger bir çok familyadan bir dizi bitkide hastalik olusturur, fakat zarar bitkilerde nadiren önemli olmaktadir. Bazi meyve agaçlari digerlerine göre çiçek enfeksiyonlarina daha hassastir, örnegin kayisi ve kiraz agaçlari, seftali ve erik agaçlarindan daha fazla çiçek enfeksiyonlarina hassastirlar. Yine küçük çiçekli seftali varyeteleri, büyük çiçekli olanlara göre çiçek enfeksiyonlarina daha az hassastirlar. Kalin meyve derisine sahip olan fransiz erigi gibi meyveler zararlanmalar hariç, ince derili olanlarlara göre daha dayaniklidir. Bütün bunlara ragmen hiç bir tas çekirdekli tür ve varyete infeksiyonlara daha dayanikli degildir ve ciddi ürün kayiplarini engellemek için mutlaka kontrol önlemlerine basvurulmasi gereklidir. Hastaligin ilerlemesi ve ortaya çikmasi büyük ölçüde hava kosullarina baglidir. Çiçek yanikligi genellikle gündüz sicakligi yaklasik 20°C–25°C ve gece ise nispeten düsük olan sicakliklarda ve yagisli havalarda ortaya çikmaktadir. Meyve enfeksiyonlarida sik olarak yagisli geçen yaz aylarinda ortaya çikmaktadir. Böcek ve diger zararlanmalar sonucuda da meyvelerin her gelisme döneminde infeksiyonlara rastlanabilir. Dondan zarar gören çiçekler de infeksiyonlara karsi oldukça hassaslasirlar. Hastaligin ortaya çikmasinda etkili olan infeksiyon kaynaklari; Infekteli meyveler; yaralanma sonucu infektelen meyveler olgunlasan meyvelerin ana inokulum kayanagi olurlar. Fungal etmen daha önce infektelen meyveler ile direk temas halinde bulunan olgun meyvelere saldirir ve bu sekilde infektelen meyvelerde yeni meyve infeksiyonlarina neden olacak hava kökenli sporlari meydana getirir. Infektelenen meyveler zamanla kurur, büzüsür ya da mumyalasarak yere düser yada meyve agaçlarinin dallarinda asili kalirlar. Bu mumyalasmis meyveler uzun ömürlü konidisporlari meydana getirdiginden dolayi, bir sezon sonraki yeni infeksiyonlarin ana inokulum kayanagini olusturmaktadir. Baharda havalar fungal etmenin gelismesine uygun olursa, toprakta ya da dallarda asili mumyalasmis meyveler fungusun küçük, kahverengi, etli spor üreten yapilarini, apotheciumlarini meydana getirir. Üç -12 mm büyüklügünde olan apotheciumlar hava akimlari ile tasinan askosporlarini üretir. Askospor ya da konidisporlar baharda çiçek ve sürgünlere bulasir ve yeni enfeksiyonlarini baslatirlar.

Meyve sap enfeksiyonlari; hastalik etmeni infekteli meyvelerden meyve saplarina ve sürgünlere dogru gelisme gösterir. Bu sekilde meyve agaçlarinda kanserlerli dokularin olusmasina ya da sürgün yanikliginada neden olurlar. Bazi durumlarda ise fungal etmen sürgünlere ulasamaz, ama çürüyen meyveler yere döküldükten sonra veya toplanildiktan sonra infekteli olan meyve saplari dallarda kalabilir. Bu durumlarda, infeksiyonun açik belirtisi meydana gelmez, fakat enfekteli meyve saplarinin yüzeyinde çok az bir sakizlanma meydana gelebilir ve infekte olamyan saplara oranla daha solgun ve koyu renklidirler. Baharda fungal etmen tarafindan infektelenmis meyve saplarida bol miktarda spor üretir ve yeni sezonda gelismekte olan bitki organlarina inokulum kaynagi olustururlar. Mumyalanmis meyvelerdeki sporlar gibi bunlarda infeksiyonlara hassas olan çiçeklere yakin yerlerde bol miktarda spor üretmektedir. Meyve saplari agaç üzerinde belirsiz, ama baharda inokulum kaynagi oldugu için büyük zararlara sebebiyet verebilir. Yanik sürgünler; çiçek ve meyve enfeksiyonlarinin asagi dogru ilerlemesini takiben sürgünlerde fungal etmenin bol miktarda sporlari buralarda üretilir. Üreyen sporlar hem meyve infeksiyonlarina neden olur, hemde bir sonraki bahar için inokulum kaynagi olusturmaktadirlar. Kis sonlarina dogru infekteli olan bu sürgünlerde, M. laxa sporodochia olarak adlandirilan küçük yastik benzeri spor yataklarini meydana getirir. Bu yapilar çiçeklenme zamaninda, özellikle M. laxa’ nin inokulum kaynaklaridir. Baharda yanik sürgünler M. fructicola ‘ nin inokulun kaynagi iken, sporlarinin çogu genellikle mumyalasmis meyve ve meyve saplarindan gelmektedir. Hastalik etmeninin yayilmasi, rüzgar, yagmur siçratmalari ve bazi böcekler, özellikle kuru meyve böcekleri (Carpophilus spp.) ile olmaktadir. Çiçeklenme zamaninda M. laxa fungal etmeni M. fructicola’ den daha virülenttir, ama M. fructicola çogunlukla olgunlasan meyvelerde daha fazla zarara neden olmaktadir. Baharda M. fructicola’ nin sporlari baslica yere dökülen ya da dallarda asili olarak kalan mumyalasmis meyveler, infekteli meyve saplari ve kanser dokularinda üretilir. M. laxa’ nin sporlari ise baslica etmenin neden oldugu yanik sürgünlerde üretilir. Bu sporlar çiçek yanikligina ve sürgün kanserlerine neden olur. Hastalık Etmeninin Belirtileri (Simptomları): Kahvelerengi çürüklük düsük sicakliga ayarlanmamis depolardaki meyvelerin yaralan kisimlarindan baslayarak hizla gelisir. Büyüyen çürüklük yumusamis, fakat ezik bir yapida degildir. Hastalik infeksiyonu gövde etrafinda, çiçek ucunda, böcek ya da bir sekilde diger açilan yara ve çatlaklardan baslamaktadir. Tipik çürüklük lekesi hastaligin baslangiç ve orta devresinde yuvarlakdir. Çürüklük büyürken, yaklasik 3-5 mm çapindaki küçük siyah lekeler zaman içerisinde dogal açiklik olan lentisel üzerinde gelisir. Bu lekeler kahverengi ve çürük olan alanlar üzerinde gruplanir ya da daginik bir vaziyettedir. Sonuçta tüm meyve çürür ve sicak kosullarda siyaha döner ve kadifemsi bir parlaklik meydana getirir. Sicak nemli kosullarda, çürük alanlar üzerinde degisik büyüklükte ve daginik gri renkte püsküller meydana gelir. Çiçek yanikligi belirtisinde, infektelen çiçekler kahverengiye döner ve ölür, sürgünleri ise kanserli ya da yanmis bir hal alir. Fungal sporlarin püstülleri hastalikli dokularda üretilir ve sporlar diger çiçek, sürgün ve meyvelere dagilmaktadir. Hava kosullari hastaligin gelisimi için uygun olursa, hastaliktan yanmis çiçekler, kanserler ve yanik sürgünlerdeki fungusun spor üretimi, meyve agaçlarinin tüm gelisme dönemlerinde meydana gelir ve yeni infeksiyonlara neden olurlar. Sürgün infeksiyonlari ise çiçeklerden sonra meydana gelir, öyleki çiçek enfeksiyonlarindan sonra çiçeklerin bulundugu sürgünlere dogru hastalik ilerleme gösterir. Hastalik etmeni sürgünlerde ya kansere neden olur (ölü ya da kurumus kabuk, kenarlari sinirlandirilmis çökük lekelerdir) ya da sürgünleri tamemen öldürmektedir. Sakiz benzeri bir madde de kanser ve yanik sürgünlerden sizmaktadir. Monilinia laxa genellikle baharda daha fazla siddetli zararlanmaya neden olur ve hastalik sürgünlerde yaklasik 30 kadar iler, Monilinia fructicola lezyonlari (yaklasik 10 cm) ise nispeten daha küçüktür. Buna ragmen heriki fungal etmen de bunlardan daha büyük lezyonlara neden olabilir. Hastalik etmeni nadirde olsa yaprak infeksiyonlarina neden olabilir, yaliniz agaç sagligina ya da verimine hiç etkisi yoktur denebilir. Hava kosullari hastaligin gelisimine uygun olursa ortaya çikar, infektelen yapraklar yuvarlak, kahverengi ve ölü alanlar meydana getirir, bu yapraklardaki lekeler düser ve yapraga saçma deligi gibi bir görünüm meydana getirir. Sonuçta yapraklar dökülür ya da tamamen ölebilir.

Mücadelesi

Kültürel mücadele

1. Dayanikli kültivarlarin kullanimi.

2. Yere dökülen mumyalanmis meyveler temizlenmeli ve imha edilmeli.

3. Dallarda asili kalan mumyalasmis meyveler toplanmali, hastalikli sürgün ve dallar budanmali ve budama artiklari imha edilmeli.

4. Ilkbaharda agaçlar çiçek açtiktan sonra devamli kontrol edilmeli ve hastaliktan zarar gören sürgün ve çiçekler infeksiyon noktasinin biraz altindan kesilerek uzaklastirilmali ve imha edilmeli.

5. Hasattan sonra meyveler depolanacaksa mümkün mertebe yaralanmamasina ve zarar görmesi engellenmeli ve depolarda düsük sicakliklar ( her meyve için uygun ve düsük olan sicakliklar) tercih edilmeli.

6. Hasattan bir ay önce yine meyve bahçeleri gözleme alinmali ve hastaliktan dolayi enfektelenmis ve zarar görmüs meyveler agaçlardan uzaklastirilmali ve imha edilmeli. Meyve uzaklastirma islemleri nemli ve rüzgarin olmadigi erken saatlerde yapilmalidir.

7. Bahçedeki tüm meyveler hasat edildikten sonra, bahçe tekar gezilmeli kalan saglam ya da çürük (mumyalasmis) meyveler toplanmali ve imha edilmeli. 8. Meyve agaçlari üzerindeki meyvelerde yara açilmasina neden olacak her türlü islemlerden kaçinin. Özelikle bahçede böcek zararlilarina karsi etkin bir mücadele programi uygulanmali. Kimyasal mücadele Bu hastalik etmeni ile kimyasal mücadele de oldukça hassas davranilmalidir. Çünkü koruyucu olarak yapilacak önemli iki ilaçlama bitkilerin çok hassas olduklari döneme rastlamaktadir. Bunlar çiçeklenme dönemi ve hasat zamanlaridir. Devamli yapilacak bir kimyasal mücadele ise ekonomik olmayabilir. Her iki fungal hastlik etmenine karsi da kullanilan mücadele benzerdir. Buna ragmen M. laxa için haziran baslarinda ilaçlama baharda çiçek infeksiyonlarinin olusumuna neden olan sporlarin inokulum kaynaklarinin (sporodochia) gelismesini engellemek için gereklidir. Hastalik etmenlerinin ve meyve agaçlarinin da biyolojiside dikkate alindiginda ilk ilaçlama baharda çiçek tomurcuklari kabarinca, ikinci ilaçlama çiçekler açmaya baslar baslamaz, üçünçü ilaçlama ise çiçekten 15 gün sonra yapilabilir. Meyve hastindan önce yapilacak ilaçlamalarda ise kullanilan ilaçin kalinti süreleri ve kullanilan ilaçlar üst üste kulanilmamalari her zaman dikkate alinmalidir. Zirai Mücadele Teknik Talimatlarina göre tavsiye edilen kimyasal ilaçlar(100 Litre su için): Biternatol WP 25% (50 g) Biternatol EC 300 g/l (100 cc) Benomyl WP 50% (60 g) Carbendazim WP 50% (75 g) Cyproconazole EC 50 g/l (30 cc) Dodine WP 65% (100 g) Dodine FW 500 g/l (80 cc) Hexaconazole SC 50 g/l (50 g) Iprodione WP 50% (150 g) Myclobutanil EC 125 g/l (25 cc) Pyrocmidone WP 50% (200 g) Tebuconazole WP 25% (60 g) Thiophanate-Methyl WP 70% (60 g) Thiabenazole WP 25% (60 g) Thiram (TMTD) WP/WG 80% (200 g)

(Mucor piriformis) Mucor Çürüklüğü

Hastalık etmeninin genel özellikleri: – Mucor spp. – Mucor piriformis E. Fisch. Mucor türleri ipliksi funguslar olup toprakta, bitkilerde, çürüyen meyve ve sebzelerde bolca bulunur ve hizla gelisen etmenlerdir. Bunun yaninda hayvan ve insanlarda da bunlarin infeksiyonlara neden oldugu bildirilmektedir. Bir çok Mucur spp.’ nin 37 °C sicakliklarda gelisemez. Mucor spp. türleri zygomycosis olarak adlandirilan infeksiyon yapan fungus gruplari arasinda yer almaktadir. Mucor spp. kolonileri 25-30 °C sicakliklarda hizla gelisir ve bulunduklari besi ortamlarini hizla kaplarlar. Bir cm yüksekliginde olan pamukumsu gelisme, pamuk sekerlerine benzemektedir. Baslangiçta renk beyazdir ve bu renk zamanla griye dönmektedir. Bu fungal etmen 0 °C gibi düsük sicaklikta depolanan ürünleride da infekteleme yetenegine sahiptir. Hastalık Etmeninin Belirtileri (Simptomları): Hastalik etmeninin belirtileri ayni grubta olan Rhizopus stolinifer’ e benzemektedir. Hastalik etmeni çilek gibi bitkilerde çok yaygin olup, depo ve tasima sirasinda ortaya çikabilen tahripkar bir hastalik etmenidir. Hastalik etmeninin belirtilieri çok karekteristiktir ve diger meyve çürüklük temenleri tarafindan olusan hastalik belirtileri ile karistirmak zordur. Infektelenen meyvelerin renkleri ilk önce degismez, fakat ileri dönemlerde meyve rengi açik kahverengiye dönmektedir. Meyveler yumusak ve sulumsu olur ve zamanla meyvenin genellinde bir akinti meydana gelir. Çürümüs meyveler, özellikle paketlenmis meyveler üzerinde fungusun siyah spor üreten yapilari olusmaktadir. Fungal etmen zayif bir patojeniste yetenegine sahip oldugundan, sadece yaralanmis ve zararlanmis bitkileri infete etmektedir. Mücadelesi Kültürel mücadele

1. Bitkileri dikaktli sulamali ve asiri su ve nem olusumundan kaçinilmali.

2. Böcek zararlanmalirini engellemek için böcek zararlarina karsi etkin bir mücadele uygulanmali.

3. Depolama kosullarinin iyilestirilmesi. Kimyasal mücadele Genelde diger hastalik etmenleri ile yapilan mücadele yeterlidir.